Op dinsdag 1 september kwamen ondernemers samen in De Lasloods in Vlissingen. Tijdens de avond, georganiseerd door Impuls Zeeland en Zeeland Connect, stond de impact van geopolitieke en economische ontwikkelingen op internationaal ondernemen en logistiek centraal.
De Nederlandse economie is weerbaar
Nederland kreeg de afgelopen vijftien jaar meerdere crises te verwerken. Denk aan de kredietcrisis, eurocrisis, coronacrisis en energiecrisis. Inmiddels zorgen ook handelsspanningen voor nieuwe onzekerheid. Toch herstelt de Nederlandse economie volgens Bouman telkens relatief snel. Zelfs toen de economie in 2023 vier kwartalen achter elkaar kromp, bleef de arbeidsmarkt krap. Werkgevers hielden hun personeel vast, omdat nieuwe medewerkers moeilijk te vinden zijn. Ook op het gebied van concurrentiekracht, innovatie en brede welvaart staat Nederland volgens Bouman nog altijd sterk. Er zijn dus genoeg uitdagingen, maar het beeld dat onze economie er slecht voorstaat, verdient volgens hem nuance.
Schaarste remt verdere ontwikkeling
De uitdaging zit volgens Bouman vooral in wat we met die sterke uitgangspositie doen. Nederland wordt steeds meer een schaarste-economie. Personeel, ruimte, netcapaciteit en energie zijn beperkt beschikbaar. Daardoor lopen bedrijven sneller tegen grenzen aan wanneer de economie aantrekt. Daar komt onzekerheid over politieke keuzes bij. Hoe richten we ons energiesysteem in? Waar wordt het elektriciteitsnet uitgebreid? Welke industrie willen we in Nederland houden? En wie betaalt de benodigde investeringen? Voor ondernemers maakt die onzekerheid investeren lastiger. Zij kunnen volgens Bouman omgaan met moeilijke keuzes, maar hebben wel duidelijkheid nodig om plannen voor de lange termijn te maken.
Kijk verder dan de onrust van vandaag
Niet iedere geopolitieke schok verandert het speelveld blijvend. Kijk daarom naar ontwikkelingen die structureel zijn. Denk aan personeelsschaarste, energie, leveringszekerheid en internationale afhankelijkheden. Die bepalen steeds vaker welke keuzes voor jouw bedrijf op lange termijn logisch zijn.
Globalisering verandert, maar verdwijnt niet
Globalisering stopt niet, maar handelsstromen en internationale samenwerkingen krijgen wel een andere vorm. Door onder meer Amerikaanse importheffingen zoekt Europa nieuwe economische partners. Voor ondernemers worden naast kosten ook leveringszekerheid, strategische afhankelijkheden en toegang tot energie en grondstoffen belangrijker. Europa beschikt over een grote consumentenmarkt en invloedrijke regelgeving, maar benut zijn schaal nog onvoldoende. Markten voor energie, telecom en financiële dienstverlening zijn versnipperd. Ook vindt beschikbaar spaargeld niet vanzelf zijn weg naar Europese bedrijven, infrastructuur en innovatie.
Wat betekent dit voor Zeeland?
In Zeeland zijn de gevolgen zichtbaar door de krappe arbeidsmarkt en het grote aantal energie-intensieve bedrijven. Ondernemers moeten er niet vanuit gaan dat energie structureel goedkoop wordt. Dat vraagt om zorgvuldige keuzes over investeringen en locaties. Tegelijkertijd biedt Zeeland kansen op het gebied van watermanagement, deltatechnologie, aquacultuur en energie. Ook Zeeuwse nuchterheid is daarbij een belangrijke kracht. Geopolitieke onzekerheid is reëel, maar niet elke ontwikkeling verandert het speelveld blijvend. Ondernemers doen er goed aan tijdelijke onrust te onderscheiden van structurele veranderingen, zoals personeelsschaarste, energiekosten en veranderende handelsrelaties.
De belangrijkste les: blijf nuchter, kijk vooruit en baseer keuzes op ontwikkelingen die ook op lange termijn van invloed zijn.
